الشيخ محمد عبد العظيم الزرقاني (مترجم: آرمين)
پيشگفتار 10
مناهل العرفان في علوم القرآن (فارسى)
تهذيب التهذيب عسقلانى نام صحيح وى يعلى بن مملك ثبت شده است . يا در جلد اول صفحهء 258 از صحابى به نام عباد بن بشار ذكرى به ميان آمده است كه در حديثى از پيامبر به وى اشاره شده است . اما در كتب تراجم صحابى اين نام يافت نمىشود . نام صحيح صحابى مذكور عباد بن بشر است كه عسقلانى در كتاب الاصابة فى تمييز الصحابة از او نام مىبرد و به حديث مذكور نيز اشاره مىكند . گاه در نام كتابها اشتباه تكرار شده است . از جمله زرقانى در جلد اول صفحهء 243 كتابى به نام فهم السنن را به محاسبى نسبت مىدهد و از آن مطلبى را نقل مىكند . در حالى كه صاحبان تراجم كتابى به اين نام از محاسبى ثبت نكردهاند . اين اشتباه ناشى از اعتماد نويسنده به نسخهء موجود از كتاب برهان است . زركشى در كتاب مزبور همين سخن را از كتابى به نام فهم السنن نقل مىكند و كتاب را به محاسبى نسبت مىدهد . احتمالا منظور زركشى كتاب فهم القرآن ، اثر محاسبى بوده است و اين اشتباه ناشى از بىدقتى ناسخان كتاب زركشى باشد . 3 . عدم مراجعه به منابع اصلى ، گاه موجب تكرار اجتهادها و برداشتهاى خطاى ديگران شده است . از جمله مؤلف در جلد اول صفحهء 273 مىنويسد : « برخى از شيعيان معتقدند در قرآن سورهاى به نام ولايت بوده كه به كلى حذف شده است . » بدون شك وى اين قول را از كسانى اخذ كرده است كه نسبت به شيعه عناد داشتهاند . زيرا قول مذكور اولين بار در كتاب دبستان المذاهب آمده كه نويسندهء آن مجهول است و در هيچيك از منابع معتبر شيعى چنين قولى سابقه ندارد . حتى صاحب فصل الخطاب كه سعى وافرى در اثبات تحريف قرآن داشته ، خود اعتراف مىكند هيچ اثرى از اين مطلب در كتب شيعه نيافته است . همچنين مؤلف در همانجا ضمن آنكه قول تحريف قرآن را به شيعه نسبت مىدهد ، به احاديثى كه از برخى از راويان شيعه نقل شده است ، استناد مىكند . اشتباهات وى در ذكر نام راويان ( نظير محمد بن نصر به جاى احمد به محمد بن ابى نصر بزنطى ) و نيز استنباط خطاى وى از متن حديث به خوبى نشان مىدهد به منابع شيعى از جمله اصول كافى ( ج 2 صفحهء 631 ) كه حديث مذكور در آن ثبت شده است مستقيما مراجعهاى نداشته است و اعتماد وى در اين زمينه به اقوال و نقلهاى عالمان اهل سنت است . 4 . نقص و كاستى ديگرى كه كتاب مناهل از آن در امان نمانده است ، عدم رعايت